E- magazine

Nghệ thuật sống ở vùng xanh

Bảo Ngọc • 12/06/2026 15:55

Trong bối cảnh con người ngày càng bị cuốn vào thực phẩm chức năng, các chế độ ăn kiêng phức tạp và thiết bị theo dõi sức khỏe hiện đại, nhiều nghiên cứu cho thấy bí quyết kéo dài tuổi thọ lại đến từ những điều giản dị hơn. Một lối sống điều độ, lành mạnh và có ý nghĩa có thể tạo ra tác động bền vững, giúp con người sống khỏe lâu hơn theo thời gian.

Theo nhiều nghiên cứu khoa học, con người có thể kéo dài tuổi thọ thêm tới 32 năm chỉ bằng cách duy trì lối sống điều độ và có ý nghĩa, trong khi các loại thực phẩm chức năng thường chỉ đóng góp thêm khoảng bốn năm. Trong một thế giới ngày càng trở nên ám ảnh bởi các mẹo vặt, chế độ ăn kiêng phức tạp cũng như những thiết bị theo dõi sức khoẻ tân tiến, bí quyết thực thụ cho một cuộc sống khỏe mạnh đôi khi lại đến từ những thói quen đơn giản trong cuộc sống thường nhật đã được kiểm chứng qua thời gian.

Một trong những minh chứng thuyết phục nhất cho nhận định trên là “Blue Zones” (Vùng Xanh), thuật ngữ do nhà báo và nghiên cứu viên về tuổi thọ nổi tiếng người Mỹ Dan Buettner đặt ra sau nhiều năm hợp tác cùng các nhà nhân khẩu học cùng tổ chức nghiên cứu để khảo sát những cộng đồng sống thọ trên thế giới. Thông qua nghiên cứu, ông đã xác định được một số khu vực nơi người dân không chỉ sống lâu hơn đáng kể so với mức bình quân mà còn duy trì chất lượng sống khỏe mạnh ngay cả khi bước sang tuổi “mãn chiều xế bóng”.

Tính đến hiện tại, mới chỉ có năm địa điểm được Dan công nhận là Vùng Xanh, bao gồm: Okinawa (Nhật Bản), Sardinia (Ý), bán đảo Nicoya (Costa Rica), Ikaria (Hy Lạp) và Loma Linda của bang California (Hoa Kỳ). Dù nằm rải rác trên nhiều châu lục với những điều kiện địa lý và văn hóa khác nhau, các cộng đồng này lại chia sẻ một điểm chung đáng chú ý: bảo toàn các thói quen “nhỏ nhưng nhiều võ” xuyên suốt nhiều thế hệ như chế độ ăn uống giàu dinh dưỡng, vận động tự nhiên hằng ngày và xây dựng mối liên kết xã hội sâu sắc, thay vì chạy theo các trào lưu chăm sóc sức khỏe nhất thời.

Được mệnh danh là “viên ngọc ẩn” của khu vực Địa Trung Hải, Sardinia cho đến nay vẫn là một trong những bí mật được giấu kín nhất nước Ý, một điểm đến kì vĩ thường bị lu mờ bởi các hòn đảo khác ven đất liền. Hơn cả đường bờ biển gập ghềnh hoang sơ khét tiếng, điều khiến không ít người phải hiếu kỳ về hòn đảo này còn là nhịp sống lặng lẽ đã nuôi dưỡng một trong những cộng đồng sống thọ bậc nhất thế giới. Bí quyết một phần có thể nằm ở khả năng di truyền nhờ hàng thế kỷ cô lập về mặt địa lý. Song điều thực sự quan trọng, và cũng là điều bất kỳ ai cũng có thể học hỏi, chính là cách người Sardinia sống mỗi ngày.

Nơi đây, đất đai không chỉ đóng vai trò định hình cảnh quan mà còn thấm nhuần vào cách cư dân sinh hoạt. Bên cạnh nguồn tài nguyên dồi dào ngoài biển khơi, chế độ ăn tại Sardinia lấy thực vật làm trọng tâm khai 64 thác: ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, phô mai từ bò chăn thả tự nhiên và thi thoảng còn là một phần thịt hay một ly vang Cannonau nổi tiếng giàu chất chống oxy hóa. Vận động cũng được tích hợp vào đời sống thường nhật, tương tự như ba bữa cơm trong một ngày. Trên những con dốc trập trùng hiểm trở, không khó để bắt gặp một người cao tuổi điềm nhiên đi bộ và bổ củi dù đã ngoài 90. Và nghe có vẻ lạ lùng, nhưng khả năng nới dài tuổi đời của Sardinia còn đến từ cấu trúc xã hội bền chặt của chính hòn đảo này, nơi hàng xóm láng giềng gồm những đại gia đình sát vách nhau luôn tổ chức các buổi chuyện trò ngoài quảng trường, hay các lễ hội thường niên mang tính gắn bó cao. Sự gắn kết cộng đồng chặt chẽ này hóa thành liều thuốc tinh thần giúp loại bỏ nỗi cô đơn, thứ vốn là nguyên nhân gây suy giảm tuổi thọ thầm lặng trong xã hội ngày nay.

Ở cực nam của xứ Phù Tang, có một hòn đảo vẫn duy trì được sức hút riêng biệt của mình ngay cả khi đã bị sáp nhập vào nước Nhật cuối thế kỷ 19. Okinawa, vốn được bao phủ bằng lớp cát trắng và những tán đa rợp bóng, dường như còn ẩn chứa một đặc điểm nhân khẩu học đáng kinh ngạc: trong nhiều năm, nó đã trở thành tổ ấm của vô số người sống vượt ngưỡng trăm tuổi.

Nếu mục tiêu sống đối với một vài người còn là ý niệm mơ hồ, thì ở Okinawa, mỗi cá nhân đều thấu hiểu sâu sắc lý do mình thức dậy mỗi sáng. Sự tự định hướng này giúp ngay cả người cao tuổi cũng không bị tách rời khỏi đời sống lao động hay tinh thần tập thể; họ vẫn có vai trò, vẫn hữu ích không kém những người trẻ tuổi. Thể theo triết lý tự cung tự cấp truyền từ đời xưa, hoạt động phổ biến nhất trên đảo là canh tác nông nghiệp với nguồn lương thực chủ đạo bao gồm lúa mạch, khoai sắn và các loại đậu. Song hành với đó còn là tư duy ăn uống đầy kỷ luật: họ tuân thủ chặt chẽ quy tắc “Hara Hachi Bu”, một lời răn bắt nguồn từ Nho Giáo dùng để nhắc nhở người cầm đũa chỉ nên ăn để thỏa cơn đói (tương đương 80%) hơn là cố nạp cho đến khi no căng bụng. Chính nhờ sự tiết chế ấy mà lượng tiêu thụ năng lượng trung bình của dân cư Okinawa tương đối thấp, chỉ rơi vào khoảng 1800 calo mỗi ngày. Nhờ vào sự thấu hiểu nội tại, người Okinawa đã chứng minh tuổi tác không nên chỉ là con số của thời gian mà cần phải được nhìn nhận như kết quả của một thân thể biết tiết chế đúng mực và một tâm hồn luôn biết mình thuộc về đâu.

Trèo qua các khối đá hoa cương và trượt xuống rừng sồi holm phủ đầy địa y giữa miền biển Aegean xanh thẳm, Ikaria hiện ra trước mắt như một miền đất lạ thay vì một điểm nghỉ dưỡng hoàn mỹ. Ở đây, người ta không vội vàng chạy theo ngày tháng mà rảo bước chậm rãi trên những lối mòn cổ xưa cũ, hái sung chín bên đường và nấn ná cười đùa dưới bóng ô liu tới tận lúc nắng tắt hẳn. Ngỡ như trước cả khi những số liệu kịp cất lời, cảnh sắc và con người Ikaria đã âm thầm kể một câu chuyện khác – một câu chuyện về cách con người sống hòa điệu với thiên nhiên để từ đó kéo dài tuổi thọ đời mình.

Nằm ngoài sự hối hả của thế giới bên ngoài, Ikaria sở hữu một múi giờ hết sức độc đáo: sáng dậy muộn, trưa ngủ đều và tuyệt đối không để áp lực thời gian chi phối. Một thói quen nghe chừng… vô tổ chức này lại là “khiên chắn” giúp họ đẩy lùi đáng kể các bệnh liên quan đến tim mạch. Về dinh dưỡng, chế độ ăn Địa Trung Hải thuần khiết với điểm nhấn là 80 loại rau dại cùng các loại trà thảo mộc hoang dã như xô thơm hay kinh giới được đưa vào ứng dụng như những liều thuốc giúp hạn chế viêm nhiễm và tăng huyết áp hiệu quả. Tuy nhiên, khi hỏi những người bản địa về bí quyết sống lâu, câu trả lời thường vượt xa khỏi chuyện ăn uống. Họ tin rằng hương vị của không khí cũng ẩn chứa một tác động kỳ lạ nào đó, nhất là khi khoa học từng chứng minh rằng magiê, một chất tựa như thuốc chống trầm cảm tự nhiên, thường sẽ được giải phóng nếu ánh nắng mặt trời chiếu vào đá granit. Sống giữa bầu không khí hạnh phúc như thế, tất thảy phiền ưu, căng thẳng và nỗi cô đơn hiển nhiên đều tan biến.

Toàn bộ triết lý sống của đất nước Costa Rica đều xoay quanh thuật ngữ “pura vida” (tức cuộc sống thuần khiết). Là một trong những Vùng Xanh nguyên thủy đầu tiên, triết lý này còn hiện hữu rõ nét hơn tại bán đảo Nicoya. Thật vậy, đây không chỉ là khu vực tập trung đông đảo các cá nhân trên 100 tuổi, mà còn nổi tiếng có những người già nói không với các vấn đề sức khỏe phổ biến toàn cầu như béo phì, ung thư hay tiểu đường.

Việc được thiên nhiên ưu ái dường như là một trong những nền tảng quan trọng giúp nâng đỡ tuổi thọ đáng nể của người Nicoya. Dưới khí hậu nắng ấm quanh năm, cư dân dành phần lớn thời gian ngoài trời để tăng cường hấp thụ vitamin D từ ánh sáng tự nhiên, đồng thời hưởng thụ nguồn nước chứa canxi và magie. Chế độ ăn truyền thống cũng là yếu tố then chốt ở đây. Một bữa ăn cơ bản thường bao hàm đậu đen, cơm trắng, chuối xanh, trái cây nhiệt đới và rau củ tươi, bên cạnh thịt và sản phẩm chế biến sẵn chỉ xuất hiện với số lượng nhỏ. Tương tự đảo Sardinia, Nicoya cũng là nơi người dân tích cực lồng ghép thói quen tập thể dục điều độ thông qua những công việc hàng ngày như làm vườn, đi bộ hay chăm sóc gia đình. Có thể thấy, triết lý “pura vida” hoàn toàn đưa con người nơi đây trở lại với nhịp điệu tự nhiên của đất và trời. Giữa một bối cảnh đô thị hiện đại đang ngày càng xa rời thiên nhiên, Nicoya như muốn nhắc nhở rằng sức khỏe bền vững đôi khi cũng bắt đầu từ việc sống gần với tự nhiên hơn một chút.

Trái ngược với các Vùng Xanh khác, Loma Linda không tiếp giáp biển. Thậm chí, nếu lái xe quanh khu vực này, sẽ dễ dàng bắt gặp đủ dạng khung cảnh dù hiếm cảnh nào có thể gọi là “nên thơ” đúng nghĩa. Những dãy trung tâm thương mại thô mộc, sân chơi trường tiểu học, và đặc biệt là rất nhiều nhà thờ – với phân nửa trong số đó thuộc về Giáo hội Cơ đốc Phục Lâm. Theo ghi nhận từ trang web chính thức của Blue Zones, cộng đồng tín hữu Cơ Đốc Phục Lâm tại Loma Linda sở hữu tuổi thọ cao hơn mặt bằng chung dân số nước Mỹ tới gần một thập kỷ. Vậy điều gì đã tạo nên sự khác biệt giữa nhóm người ấy với phần còn lại của nước Mỹ?

Gary Fraser, giáo sư kiêm nhà dịch tễ học tại Loma Linda đã gọi nơi mình sinh sống là "một ví dụ hơi khác thường" của Vùng Xanh. Lý do là bởi yếu tố giúp Loma Linda mang danh hiệu ấy đến từ chính lượng người theo Cơ Đốc Phục Lâm – một tôn giáo vốn rất coi trọng sức khỏe và khuyến khích các chế độ ăn uống lành mạnh. Với ảnh hưởng từ Kinh Thánh, xu hướng ăn chay hoàn toàn hoặc ăn thiên hướng thực vật thường được xem như “kim chỉ nam” tại cộng đồng này. Dù vậy, sức mạnh thực sự của Loma Linda nằm ở khái niệm “Downshift”, hàm ý chỉ sự nghỉ ngơi có chủ đích. Cứ mỗi tuần, họ lại dành ra trọn vẹn 24 giờ cho ngày Sabát để gác hết mọi lo âu công việc, tập trung kết nối với gia đình và bạn bè. Tất nhiên, chúng ta không nhất thiết phải là một tín hữu Cơ Đốc Phục Lâm để bắt đầu một chế độ ăn thuần thực vật hay dành ra những ngày nghỉ ngơi tuyệt đối để tôn vinh kết nối cộng đồng, và lại càng không cần phải chuyển đến Loma Linda để làm điều đó. Bởi trên thực tế, cốt lõi của sự trường thọ nằm ở bản lĩnh biến những thói quen lành mạnh trở thành một triết lý sống tự thân.

Du hành đến những Vùng Xanh

Ngày nay, hành trình tìm về Vùng Xanh không còn dừng ở việc đứng từ xa ngưỡng mộ những câu chuyện về lối sống bền vững, mà đã dần được đồng bộ hoá vào các trải nghiệm nghỉ dưỡng thực tế. Sự xuất hiện của các không gian chăm sóc sức khỏe chuyên sâu ngay tại những vùng đất này chính là ví dụ.

Chẳng hạn, khi ghé thăm khu nghỉ dưỡng Hacienda AltaGracia nằm giữa đại ngàn Costa Rica hùng vĩ, bạn hoàn toàn có cơ hội khám phá mô hình chăm sóc da Skin Longevity Institute do thương hiệu mỹ phẩm cao cấp Estée Lauder phát triển. Tại đây, nghệ thuật đảo ngược lão hóa được tinh chỉnh tinh vi dựa trên nền tảng khoa học và kho tàng dữ liệu sinh học của riêng từng cá nhân.

Ở một hướng tiếp cận khác, khu nghỉ dưỡng năm sao Halekulani lại biến kỳ nghỉ thành một hành trình trị liệu toàn diện khi khéo léo đan cài trọn vẹn chín nguyên tắc sống thọ của người Okinawa vào các chương trình trải nghiệm dành cho du khách, biến kỳ nghỉ thành một cuộc đối thoại sâu sắc với cơ thể thay vì chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú đơn thuần.

Trong khi đó, tại những bờ biển hoang sơ của Sardinia, các khu nghỉ dưỡng thuộc hệ thống 4 Delphina Hotels & Resorts lại chọn cách đánh thức năng lượng sống thông qua liệu pháp thủy trị liệu (Thalassotherapy) thuần khiết. Bằng việc dẫn trực tiếp nguồn nước biển từ ngoài khơi xa vào các hồ trị liệu mà không qua xử lý hóa chất, dòng chảy của đại dương giúp du khách tìm lại sự cân bằng tuyệt đối giữa thân và tâm trong sự vỗ về của khoáng chất tự nhiên.

Có thể thấy, những mô hình như trên tận dụng tối đa được “năng lượng chữa lành” của các vùng sống thọ như một bảo chứng cho các giải pháp sức khỏe cao cấp, đồng thời khắc họa xu hướng dịch chuyển đầy tham vọng của ngành du lịch cao cấp khi mong muốn tái định hình tri thức trường thọ qua lăng kính của khoa học, công nghệ lõi và cả lòng hiếu khách. Ranh giới giữa nghỉ dưỡng thuần túy và trị liệu chuyên sâu cũng theo đó dần được xóa nhòa, tạo nên một hệ sinh thái chữa lành hoàn hảo nơi du khách có thể tái thiết lập lại nhịp sinh học thường ngày cũng như đánh thức nguồn năng lượng tươi trẻ vốn có.

Bảo Ngọc