Việt Nam trở thành cực hút vốn của ASEAN

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực khi ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong mạng lưới sản xuất, thương mại và đầu tư của ASEAN. Những con số tăng trưởng ấn tượng về thương mại nội khối và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy Việt Nam không còn là điểm đến gia công truyền thống mà đang trở thành mắt xích chiến lược trong chuỗi cung ứng châu Á.

Từ một trong những thành viên gia nhập ASEAN muộn hơn, sau 31 năm hội nhập, Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ, vượt ra khỏi nhóm các nền kinh tế đang phát triển CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar, Việt Nam) để trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực. Sự thay đổi này không chỉ được phản ánh qua quy mô nền kinh tế mà còn thể hiện ở khả năng thu hút các dòng vốn chất lượng cao và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất là sự tăng trưởng liên tục của thương mại Việt Nam - ASEAN. Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và ASEAN năm 2025 đạt khoảng 91 tỷ USD, tăng 7 tỷ USD so với năm trước và cao gấp gần 30 lần so với thời điểm Việt Nam mới gia nhập ASEAN.

Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Chỉ trong 5 tháng đầu năm, xuất khẩu của Việt Nam sang ASEAN đạt 18,5 tỷ USD, tăng 16,9% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu đạt 27,1 tỷ USD, tăng 21,6%.

Đáng chú ý, Việt Nam vẫn duy trì trạng thái nhập siêu từ ASEAN. Nếu nhìn ở góc độ truyền thống, đây có thể là tín hiệu chưa tích cực. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam liên tục xuất siêu với nhiều thị trường lớn trên thế giới, nhập siêu từ ASEAN lại phản ánh một xu hướng mang tính chiến lược.

Phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ ASEAN là máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và linh kiện phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy Việt Nam đang đóng vai trò là trung tâm chế biến, lắp ráp và trung chuyển hàng hóa của khu vực. Các nguồn nguyên liệu từ Singapore, Malaysia hay Thái Lan được đưa vào Việt Nam để sản xuất, sau đó xuất khẩu sang các thị trường toàn cầu.

Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Hiệu (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội), việc tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại như: AFTA, ATIGA hay RCEP với mức thuế suất phổ biến từ 0-5% đã tạo điều kiện thuận lợi để thương mại nội khối ASEAN phát triển mạnh mẽ.

Song song với thương mại, dòng vốn FDI đang tạo nên những dấu ấn đặc biệt đối với nền kinh tế Việt Nam. Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký đạt hơn 24,8 tỷ USD, tăng tới 34,9% so với cùng kỳ năm trước. Vốn thực hiện cũng đạt trên 9,7 tỷ USD, tăng 9,6%, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài đối với môi trường kinh doanh Việt Nam tiếp tục được củng cố.

Đáng chú ý, các nhà đầu tư châu Á vẫn giữ vai trò chủ đạo. Nhóm 5 đối tác lớn nhất gồm Singapore, Hàn Quốc, Trung Quốc, Hồng Kông (Trung Quốc) và Indonesia chiếm tới 85% tổng vốn đăng ký.

Singapore tiếp tục dẫn đầu với 8,5 tỷ USD, khẳng định vai trò trung tâm tài chính và trung chuyển vốn của khu vực. Hàn Quốc đóng góp khoảng 6,7 tỷ USD, tập trung vào các lĩnh vực điện tử, bán dẫn và công nghệ cao. Trong khi đó, Trung Quốc dẫn đầu về số lượng dự án mới, phản ánh xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng và dịch chuyển sản xuất trong khu vực.

Theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), Việt Nam đang hưởng lợi từ hai xu hướng lớn của kinh tế thế giới. Một là sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất. Hai là quá trình tái cơ cấu đầu tư ngay trong nội khối ASEAN, khi các tập đoàn tìm kiếm những địa điểm sản xuất có chi phí cạnh tranh và môi trường đầu tư ổn định.

Điểm nổi bật của làn sóng FDI hiện nay là sự xuất hiện ngày càng nhiều các dự án quy mô tỷ USD trong các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng mới và hạ tầng dữ liệu. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ cấu đầu tư đang chuyển dịch mạnh từ các ngành thâm dụng lao động sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Nổi bật có thể kể đến dự án Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với tổng vốn đầu tư 4,9 tỷ USD; Nhà máy nhiệt điện LNG Huỳnh Lập tại Nghệ An với vốn đầu tư hơn 2,2 tỷ USD từ Hàn Quốc; Trung tâm dữ liệu AI tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung trị giá 2,1 tỷ USD; hay dự án Samsung Electro-Mechanics 2 tại Thái Nguyên với vốn đầu tư 1,2 tỷ USD sản xuất bảng mạch FCBGA phục vụ ngành bán dẫn.

Nhờ những dự án quy mô lớn này, nhiều địa phương đang nổi lên như các cực tăng trưởng mới. Thái Nguyên dẫn đầu cả nước về thu hút FDI với hơn 7,6 tỷ USD, trong khi TP. Hồ Chí Minh và Nghệ An tiếp tục khẳng định vị thế là những trung tâm công nghiệp, công nghệ và dịch vụ hiện đại.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức không nhỏ. Mặc dù vốn đăng ký tăng mạnh, tốc độ giải ngân vẫn thấp hơn đáng kể. Điều đó cho thấy khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế cần tiếp tục được cải thiện. Các điểm nghẽn về hạ tầng năng lượng, logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao và thủ tục hành chính vẫn là những vấn đề cần được tháo gỡ.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế Quốc dân), Việt Nam cần xác định rõ các ngành công nghiệp chiến lược như bán dẫn, ô tô điện, pin năng lượng hay thiết bị bay không người lái. Đồng thời, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển (R&D), xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đẩy mạnh liên kết với các tập đoàn đa quốc gia nhằm nâng cao năng lực công nghệ trong nước.

Ba thập kỷ hội nhập ASEAN đã tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam vươn lên một vị thế mới. Từ một nền kinh tế chủ yếu tiếp nhận đầu tư, Việt Nam đang trở thành trung tâm sản xuất, điểm đến chiến lược của các dòng vốn quốc tế và là đối tác ngày càng quan trọng trong cộng đồng kinh tế ASEAN. Khi những dòng vốn tỷ USD tiếp tục hội tụ, Việt Nam không chỉ gia tăng nội lực phát triển mà còn góp phần thúc đẩy một ASEAN tự cường, gắn kết và có sức cạnh tranh cao hơn trên bản đồ kinh tế toàn cầu.